داده ، و سرآمد خدمتگزاران به قرآن بوده‌اند . شيعه از همان صدر اسلام از پيشتازان تفسير بوده ، در بسط و گسترش معارف آن كوشيده است . مفسّران صحابه ، چهار نفر بودند : عليّ بن ابى طالب ، عبد اللّه بن مسعود ، أبىّ بن كعب ، عبد اللّه بن عباس . بدر الدّين زركشى گويد : « و صدر المفسرين من الصحابة ، عليّ بن ابى طالب ، ثمّ ابن عبّاس ، و هو تجرّد لهذا الشأن . و المحفوظ عنه اكثر من المحفوظ من علىّ ، إلا أنّه كان أخذ عن علىّ ( ع ) . » « 1 » * مدارس پنجگانه تفسير پنج مدرسه تفسيرى توسّط پنج نفر از اصحاب تأسيس گرديد ، كه شاگردان فراوانى در عهد تابعين به جامعهء اسلامى تحويل داد . چهار مدرسهء آن كه به دست چهار تن از بزرگان شيعه تأسيس يافت ، شاگردانى تربيت نمود كه از شيفتگان عترت و خاندان پيغمبر اكرم ( ص ) ، بودند : [ تصوير ] 1 . مدرسه مكه : كه از بزرگترين مدارس تفسيرى به شمار مىرود ، و فراوان‌ترين شاگردان را اين مدرسه تحويل داد . اين مدرسه به دست بزرگ‌ترين شاگرد مولى امير مؤمنان ( ع ) ، عبد اللّه بن عباس تشكيل يافت . شاگردانى امثال مجاهد و عطاء و عكرمه و طاوس يمانى و سعيد بن جبير و غيرهم را تربيت نمود . 2 . مدرسه مدينه : به دست أبىّ بن كعب . 3 . مدرسه كوفه : به دست عبد اللّه بن مسعود . 4 . مدرسه شام : به دست عويمر بن عامر و ابو الدرداء . پنجمين مدرسه در بصره به دست ابو موسى اشعرى تشكيل يافت . اين مدرسه داراى انحرافاتى بود كه از بنيان‌گذار آن ، نشأت گرفته بود . در طول تاريخ اگر بخواهيم از عملكرد تشيّع در تفسيرش سخن بگوييم به درازا خواهد كشيد ، فقط بگوييم كه سهم بيشتر را در اين زمينه ، شيعه و بزرگان اماميّه به خود اختصاص داده‌اند ، كه اين كتاب شريف « طبقات مفسّران شيعه » ، متكفّل اين جهت‌گيريست ، و با قلم تواناى استاد عاليقدر جناب آقاى دكتر عقيقى بخشايشى ، تاكنون بيش از دو هزار كتاب تفسيرى از مكتب تشيّع ارائه داده شده است ، كه نمونه بارزى است از كوشش مستمرّ تشيّع در جهان تفسيرى قرآن كريم . كارى بس ارجمند است ، كه به دست آقاى بخشايشى انجام گرفته است ، و بس جاى تقدير و سپاسگزارى است ، كه خدمتگزاران حقيقى قرآن را به جهان معرّفى كرده‌اند و انبوهى از معلومات شگرف را در اختيار محقّقان و پژوهشگران قرار داده‌اند . « شكر اللّه مساعيه الجميلة ، و وفّقه مرضاته ، أكثر فأكثر إن شاء اللّه ) . قم - محمد هادى معرفت [ 25 / شوال 1417 15 اسفند 1375 ]

--> ( 1 ) البرهان ، ج 2 ، ص 157 .